Phân biệt tội lợi dụng chức vụ và lạm quyền là vấn đề quan trọng khi định tội danh đối với hành vi làm trái công vụ. Hai tội đều do người có chức vụ, quyền hạn thực hiện vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác và đều gây thiệt hại, nhưng khác nhau cơ bản ở phạm vi quyền hạn: Điều 356 xử lý việc lợi dụng quyền đã có để làm trái công vụ, còn Điều 357 xử lý việc vượt quá quyền hạn được giao.Không thể định tội chỉ dựa vào chức danh hoặc hậu quả. Cần đối chiếu quyết định bổ nhiệm, mô tả công việc, quy chế phân cấp, văn bản ủy quyền, quy trình nghiệp vụ và hành vi cụ thể để xác định người đó có quyền làm việc đang bị xem xét hay không.
Trả lời nhanh:
- Điều 356: người phạm tội có chức vụ, quyền hạn liên quan công việc nhưng lợi dụng vị trí đó làm trái công vụ vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác.
- Điều 357: người phạm tội tự ý thực hiện việc vượt quá phạm vi quyền hạn được giao và làm trái công vụ vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác.
- Cả hai tội đều đòi hỏi hậu quả đạt ngưỡng tài sản hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích được pháp luật bảo vệ.
- Mức tù cao nhất của Điều 356 là 15 năm; Điều 357 là 20 năm.
- Nếu hành vi nhằm yêu cầu, nhận hoặc sẽ nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc, cần xem xét dấu hiệu tội nhận hối lộ, không mặc nhiên áp dụng Điều 356.
Lợi dụng chức vụ và lạm quyền trong khi thi hành công vụ là gì?
Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
Điều 356 Bộ luật Hình sự điều chỉnh hành vi của người vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ, gây thiệt hại về tài sản đạt ngưỡng luật định hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Dấu hiệu điển hình là người thực hiện có quyền hạn liên quan đến công việc, nhưng đã sử dụng quyền đó sai mục đích, sai căn cứ, sai trình tự hoặc làm điều trái với nhiệm vụ phải thực hiện.
Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ
Điều 357 điều chỉnh hành vi của người vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà vượt quá quyền hạn làm trái công vụ và gây thiệt hại theo quy định. Người thực hiện đã làm một việc mà chức vụ của họ không cho phép hoặc vượt quá giới hạn về nội dung, phạm vi, đối tượng, địa bàn hoặc cấp quyết định.
Những điểm giống nhau của Điều 356 và Điều 357
- Đều thuộc nhóm tội phạm về chức vụ và xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức;
- Chủ thể phải là người có chức vụ, quyền hạn theo Điều 352 Bộ luật Hình sự;
- Hành vi đều gắn với quá trình thực hiện nhiệm vụ, công vụ và mang tính làm trái công vụ;
- Đều được thực hiện do cố ý và có dấu hiệu bắt buộc là vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác;
- Đều là cấu thành vật chất: phải gây thiệt hại về tài sản đạt ngưỡng luật định hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân;
- Đều có hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 1 đến 5 năm và có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng.
Ai được coi là người có chức vụ, quyền hạn?
Theo Điều 352, đây là người do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện nhiệm vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện nhiệm vụ. Việc xác định không chỉ dựa vào tên chức danh mà còn dựa trên quyền quyết định, quyền chỉ đạo, quyền quản lý tài sản, nhân sự hoặc quy trình.
Bảng phân biệt tội lợi dụng chức vụ và tội lạm quyền
| Tiêu chí | Điều 356 – Lợi dụng chức vụ, quyền hạn | Điều 357 – Lạm quyền |
|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 356 Bộ luật Hình sự | Điều 357 Bộ luật Hình sự |
| Bản chất hành vi | Lợi dụng vị trí, quyền hạn đang có để thực hiện hành vi trái công vụ. | Vượt quá giới hạn quyền hạn được giao để thực hiện hành vi trái công vụ. |
| Quan hệ với thẩm quyền | Người thực hiện có thẩm quyền hoặc có khả năng chi phối công việc, nhưng sử dụng quyền sai mục đích, căn cứ hoặc trình tự. | Người thực hiện không có quyền làm việc đó hoặc chỉ có quyền trong giới hạn hẹp hơn nhưng tự ý vượt ra ngoài. |
| Động cơ | Vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác; nếu không chứng minh được dấu hiệu này thì phải xem xét tội danh, trách nhiệm khác. | |
| Ngưỡng tài sản khung cơ bản | Từ 10 triệu đến dưới 200 triệu đồng. | Từ 10 triệu đến dưới 100 triệu đồng. |
| Thiệt hại phi tài sản | Có thể cấu thành nếu gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; phải chứng minh hậu quả cụ thể và quan hệ nhân quả. | |
| Hình phạt khung cơ bản | Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 1–5 năm. | Tù 1–7 năm. |
| Mức tù cao nhất | 15 năm. | 20 năm. |
Dấu hiệu và khung hình phạt của Điều 356
Dấu hiệu định tội
- Người thực hiện là người có chức vụ, quyền hạn;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để làm trái công vụ;
- Thực hiện vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác;
- Gây thiệt hại tài sản từ 10 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích được pháp luật bảo vệ;
- Có quan hệ nhân quả giữa hành vi làm trái công vụ và thiệt hại.
Khung hình phạt
| Khung | Tình tiết chính | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Thiệt hại tài sản từ 10 triệu đến dưới 200 triệu đồng hoặc gây thiệt hại khác theo luật | Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 1–5 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; phạm tội 2 lần trở lên; gây thiệt hại tài sản từ 200 triệu đến dưới 1 tỷ đồng | Tù 5–10 năm |
| Khoản 3 | Gây thiệt hại tài sản từ 1 tỷ đồng trở lên | Tù 10–15 năm |
| Hình phạt bổ sung | Áp dụng tùy vụ án | Cấm đảm nhiệm chức vụ 1–5 năm; có thể phạt tiền 10–100 triệu đồng |
Dấu hiệu và khung hình phạt của Điều 357
Dấu hiệu định tội
- Người thực hiện có chức vụ, quyền hạn nhưng đã vượt quá quyền hạn được giao;
- Hành vi vượt quyền đồng thời trái công vụ;
- Mục đích là vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác;
- Gây thiệt hại tài sản từ 10 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng hoặc gây thiệt hại khác theo Điều 357;
- Hậu quả do chính hành vi vượt quyền gây ra.
Khung hình phạt
| Khung | Tình tiết chính | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Thiệt hại tài sản từ 10 triệu đến dưới 100 triệu đồng hoặc gây thiệt hại khác theo luật | Tù 1–7 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; phạm tội 2 lần trở lên; gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng | Tù 5–10 năm |
| Khoản 3 | Gây thiệt hại tài sản từ 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ đồng | Tù 10–15 năm |
| Khoản 4 | Gây thiệt hại tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên | Tù 15–20 năm |
| Hình phạt bổ sung | Áp dụng tùy vụ án | Cấm đảm nhiệm chức vụ 1–5 năm; có thể phạt tiền 10–100 triệu đồng |
Không nhầm với nhận hối lộ, thiếu trách nhiệm và giả mạo công tác
Tội nhận hối lộ – Điều 354
Nếu người có chức vụ trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ, cần ưu tiên xem xét dấu hiệu của Điều 354. Ví dụ cán bộ cố tình gây khó và yêu cầu người dân đưa tiền để giải quyết hồ sơ không nên mặc nhiên xếp vào Điều 356.
Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng – Điều 360
Điều 360 tập trung vào việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao do thiếu trách nhiệm, khác với Điều 356 và 357 vốn đòi hỏi hành vi cố ý vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác.
Tội giả mạo trong công tác – Điều 359
Nếu hành vi gồm sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu; làm, cấp giấy tờ giả hoặc giả mạo chữ ký của người có chức vụ, quyền hạn thì cần xem xét Điều 359 và mối quan hệ giữa các hành vi.
Tội tham ô tài sản – Điều 353
Nếu người có chức vụ chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý, dấu hiệu trung tâm có thể là tội tham ô tài sản. Không nên chỉ căn cứ vào việc người đó “lợi dụng chức vụ” để áp dụng Điều 356, vì lợi dụng chức vụ cũng là phương thức của nhiều tội danh khác.
Ví dụ phân biệt hai tội danh trong thực tế
Ví dụ về dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạn
Người có thẩm quyền thẩm định và đề xuất giải quyết một hồ sơ biết rõ hồ sơ không đáp ứng điều kiện nhưng vẫn cố ý lập báo cáo sai để hồ sơ được phê duyệt, vì lợi ích cá nhân, gây thiệt hại đạt ngưỡng luật định. Công việc thẩm định thuộc quyền được giao, nhưng quyền đó bị sử dụng trái công vụ nên có thể đặt ra dấu hiệu Điều 356.
Ví dụ về dấu hiệu lạm quyền
Một người chỉ có quyền kiểm tra và lập biên bản nhưng tự ý ban hành quyết định xử phạt hoặc cưỡng chế dù pháp luật giao thẩm quyền đó cho chủ thể khác, nhằm đạt lợi ích cá nhân và gây thiệt hại. Hành vi vượt ra ngoài giới hạn quyền được giao có thể được xem xét theo Điều 357.
Trường hợp cần phân tích thêm
Người có chức vụ ký văn bản chỉ đạo cấp dưới thực hiện biện pháp trái pháp luật. Nếu việc ban hành chỉ đạo nằm trong quyền hạn nhưng bị sử dụng sai vì động cơ cá nhân, có thể xem xét Điều 356. Nếu người đó hoàn toàn không có quyền ban hành nội dung này hoặc chiếm quyền của cấp khác, có thể xem xét Điều 357. Nếu mục đích là đổi lấy tiền hoặc lợi ích từ người liên quan, phải đánh giá thêm Điều 354.
Tìm hiểu quyền mời luật sư hình sự, thời điểm luật sư tham gia tố tụng và những lưu ý quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Những chứng cứ quyết định việc định tội danh
- Luật, nghị định, quy chế, quyết định phân cấp và văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ;
- Quyết định bổ nhiệm, hợp đồng, mô tả vị trí việc làm, quyết định giao nhiệm vụ hoặc ủy quyền;
- Hồ sơ xử lý công việc, bút phê, biên bản họp, văn bản tham mưu, quyết định và nhật ký hệ thống;
- Email, tin nhắn, ghi âm, dữ liệu điện tử thể hiện chỉ đạo, mục đích và sự phối hợp;
- Chứng từ về dòng tiền, lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất;
- Kết luận định giá, tài liệu xác định thiệt hại và chứng cứ về quan hệ nhân quả;
- Lời khai của người liên quan được đối chiếu với chứng cứ khách quan.
Khi bị tố giác, điều tra hoặc có quyền lợi bị xâm hại, cần sao lưu hồ sơ hợp pháp, giữ nguyên dữ liệu gốc và tránh tiêu hủy hoặc chỉnh sửa tài liệu. Có thể liên hệ luật sư hình sự để đánh giá tư cách tố tụng, quyền hạn thực tế và hướng thu thập chứng cứ.
Căn cứ pháp lý áp dụng năm 2026
- Điều 352, 353–360 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025;
- Luật số 12/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự;
- Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, hiệu lực từ 01/07/2025;
- Bộ luật Tố tụng hình sự và quy định về chứng cứ, định giá tài sản, giám định tư pháp có liên quan.
Câu hỏi thường gặp
Điểm khác nhau lớn nhất giữa lợi dụng chức vụ và lạm quyền là gì?
Điều 356 chủ yếu xử lý việc dùng quyền hạn đang có để làm trái công vụ; Điều 357 xử lý việc vượt ra ngoài giới hạn quyền hạn được giao. Phải đối chiếu văn bản phân công và hành vi cụ thể.
Gây thiệt hại dưới 10 triệu đồng có bị truy cứu theo Điều 356, 357 không?
Nếu chỉ xét thiệt hại tài sản dưới 10 triệu đồng thì chưa đạt ngưỡng tài sản của khung cơ bản. Tuy nhiên, vẫn phải xem hành vi có gây “thiệt hại khác” đến lợi ích của Nhà nước hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hay không và có cấu thành tội khác không.
Vụ lợi có nhất thiết là nhận tiền không?
Không. Vụ lợi là nhằm đạt lợi ích vật chất hoặc phi vật chất không chính đáng. “Động cơ cá nhân khác” cũng có thể là dấu hiệu định tội, nhưng phải được chứng minh bằng chứng cứ chứ không suy đoán.
Cán bộ gây khó để buộc người dân đưa tiền phạm tội gì?
Nếu có hành vi yêu cầu, nhận hoặc sẽ nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu người đưa, cần xem xét tội nhận hối lộ. Tội danh cuối cùng phụ thuộc chứng cứ và diễn biến cụ thể.
Thiệt hại phi tài sản được xác định thế nào?
Phải chỉ rõ lợi ích bị xâm hại, hậu quả thực tế, mức độ ảnh hưởng và quan hệ nhân quả với hành vi làm trái công vụ. Không nên chỉ nêu chung rằng hành vi “làm giảm uy tín” mà thiếu tài liệu chứng minh.
Người bị điều tra có quyền nhờ luật sư từ khi nào?
Người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ, bị can và bị cáo được nhờ người bảo vệ hoặc người bào chữa theo tư cách và thời điểm do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định. Nên liên hệ luật sư sớm để bảo toàn tài liệu và tránh trình bày thiếu chính xác.
Liên hệ luật sư tư vấn tội phạm về chức vụ
Công ty Luật TNHH MTV Hoàng Thịnh Luật hỗ trợ rà soát thẩm quyền, tài liệu công vụ, thiệt hại và động cơ; tham gia bảo vệ người bị tố giác, bị can, bị cáo hoặc người bị hại. Luật sư không cam kết trước kết quả giải quyết; phương án được xây dựng từ hồ sơ, chứng cứ và quy định có hiệu lực.
Trao đổi hồ sơ với Luật sư Phan Minh Hoàng
- Trụ sở: 40/9/8 Trần Văn Quang, phường Bảy Hiền, TP.HCM
- Văn phòng: Tòa nhà 1124 Lạc Long Quân, phường Tân Hòa, TP.HCM
- Hotline/Zalo: 0913.849.072
- Email: hoangthinhluat.lawfirm@gmail.com
- Tham khảo: Nhờ luật sư bào chữa trong vụ án hình sự
- Đặt lịch: Liên hệ Hoàng Thịnh Luật
Nội dung được cập nhật ngày 10/08/2026, chỉ mang tính tham khảo pháp luật chung và không thay thế tư vấn cho hồ sơ cụ thể. Việc định tội phụ thuộc thẩm quyền thực tế, động cơ, hậu quả, chứng cứ và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
