Sản xuất, buôn bán hàng giả không chỉ làm thiệt hại người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, không phải cứ phát hiện một sản phẩm có dấu hiệu giả là người liên quan đương nhiên phạm tội theo Điều 192 Bộ luật Hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định đúng loại hàng, hành vi, lỗi, giá trị tương đương hàng thật, khoản thu lợi, thiệt hại và các tình tiết khác.Bài viết được Hoàng Thịnh Luật cập nhật ngày 10/08/2026, phân tích chế tài đối với cá nhân và pháp nhân thương mại, đồng thời chỉ rõ trường hợp phải áp dụng các điều luật riêng về thực phẩm, thuốc chữa bệnh, thức ăn chăn nuôi, phân bón hoặc hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.
Trả lời nhanh:
- Điều 192 áp dụng với hàng giả thông thường, không thuộc các nhóm hàng được Điều 193, 194 và 195 quy định riêng.
- Cá nhân phạm tội theo Điều 192 có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù; mức tù cao nhất là 15 năm.
- Pháp nhân thương mại có thể bị phạt đến 9 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn nếu đủ điều kiện luật định.
- Hành vi chưa đến mức truy cứu hình sự vẫn có thể bị phạt hành chính, tịch thu, tiêu hủy hàng giả và buộc nộp lại lợi bất hợp pháp.
- Muốn xác định đúng tội danh phải giám định, định giá và phân loại đúng hàng hóa; không thể chỉ căn cứ vào tên gọi “hàng giả”.
Hàng giả được nhận diện thế nào?
Khái niệm hàng giả dùng trong xử phạt vi phạm hành chính được quy định tại Nghị định 98/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi. Tùy trường hợp, hàng giả có thể thuộc một trong các nhóm sau:
- Hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với bản chất, tên gọi đã công bố hoặc đăng ký;
- Hàng hóa có ít nhất một chỉ tiêu chất lượng chính hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu được quy định, đăng ký, công bố hoặc ghi trên nhãn, bao bì;
- Thuốc giả, dược liệu giả; thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật giả theo pháp luật chuyên ngành;
- Hàng hóa có nhãn hoặc bao bì ghi giả mạo tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, phân phối; giả mạo nguồn gốc hoặc xuất xứ;
- Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả và các trường hợp khác được văn bản chuyên ngành xác định.
Phân biệt Điều 192 với các tội danh liên quan
| Loại hàng hoặc hành vi | Căn cứ hình sự cần xem xét | Mức phạt tù cao nhất đối với cá nhân |
|---|---|---|
| Hàng giả thông thường, không thuộc nhóm được quy định riêng | Điều 192 – Tội sản xuất, buôn bán hàng giả | 15 năm |
| Hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm | Điều 193 | Tù chung thân |
| Hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh | Điều 194 | Tù chung thân theo pháp luật áp dụng từ 01/07/2025 |
| Hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng hoặc vật nuôi | Điều 195 | 15 năm |
| Cố ý xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý với quy mô thương mại hoặc đạt ngưỡng luật định | Có thể xem xét Điều 226 | Tùy chủ thể và tình tiết cụ thể |
Việc lựa chọn điều luật phải dựa trên bản chất hàng hóa và toàn bộ chứng cứ. Một hành vi không bị xử lý đồng thời theo nhiều tội danh chỉ vì cùng có dấu hiệu “giả”; cơ quan tố tụng phải xác định đúng quan hệ pháp luật bị xâm phạm và quy định chuyên biệt.
Dấu hiệu cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả
Khách thể của tội phạm
Hành vi xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, sự lành mạnh của thị trường và quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, nhà sản xuất, chủ thể kinh doanh chân chính.
Mặt khách quan
- Sản xuất hàng giả: thực hiện một hoặc nhiều công đoạn tạo ra hàng hóa mang dấu hiệu giả, kể cả gia công, pha trộn, đóng gói hoặc gắn nhãn nhằm đưa sản phẩm giả vào lưu thông;
- Buôn bán hàng giả: mua, bán, trao đổi, phân phối hoặc thực hiện hoạt động thương mại khác đối với hàng giả;
- Hành vi phải đạt một trong các ngưỡng định tội tại Điều 192 hoặc thuộc trường hợp đã bị xử phạt, kết án mà chưa hết điều kiện luật định.
Chủ thể và lỗi
Chủ thể có thể là cá nhân đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại đáp ứng Điều 75 Bộ luật Hình sự. Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý, nhận thức được hàng hóa là giả nhưng vẫn sản xuất hoặc buôn bán nhằm thu lợi hay vì mục đích khác.
Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 192?
Đối với hàng giả thuộc phạm vi Điều 192, trách nhiệm hình sự có thể đặt ra khi thuộc một trong các trường hợp độc lập sau:
- Hàng giả tương đương với số lượng hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 30 triệu đồng đến dưới 150 triệu đồng;
- Trị giá dưới 30 triệu đồng nhưng người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi được Điều 192 liệt kê hoặc đã bị kết án về tội tương ứng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
- Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho một người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
- Gây thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng;
- Thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng.
Các ngưỡng trên là căn cứ của khung cơ bản. Trị giá hàng giả, thu lợi bất chính, thương tích, số người chết hoặc mức thiệt hại cao hơn sẽ là căn cứ chuyển sang khung hình phạt nặng hơn.
Giá trị hàng giả được xác định ra sao?
Điều 192 không lấy giá bán rẻ của hàng giả làm tiêu chí duy nhất. Căn cứ định tội là giá trị tương đương của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng. Việc xác định phải dựa trên kết luận định giá, tài liệu thị trường và chứng cứ hợp pháp; người bị buộc tội có quyền đề nghị định giá lại khi có căn cứ.
Mức hình phạt đối với cá nhân theo Điều 192
| Khung | Một số căn cứ điển hình | Hình phạt chính |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Đạt một trong các ngưỡng định tội cơ bản nêu trên | Phạt tiền 100 triệu–1 tỷ đồng hoặc phạt tù 1–5 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; lợi dụng chức vụ; hàng giả trị giá 150–dưới 500 triệu; thu lợi 100–dưới 500 triệu; làm chết một người; gây thiệt hại 500 triệu–dưới 1,5 tỷ đồng hoặc tình tiết khác theo luật | Phạt tù 5–10 năm |
| Khoản 3 | Hàng giả trị giá từ 500 triệu; thu lợi từ 500 triệu; làm chết từ hai người; gây tổn hại sức khỏe hoặc thiệt hại tài sản đạt ngưỡng luật định | Phạt tù 7–15 năm |
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, hoặc bị tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.
Pháp nhân thương mại bị xử lý thế nào?
Doanh nghiệp không mặc nhiên chịu trách nhiệm hình sự chỉ vì nhân viên hoặc người quản lý vi phạm. Theo Điều 75 Bộ luật Hình sự, phải chứng minh hành vi được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân và còn thời hiệu truy cứu.
Nếu đủ điều kiện chịu trách nhiệm theo Điều 192, pháp nhân thương mại có thể bị:
- Phạt tiền từ 1 tỷ đến 3 tỷ đồng đối với trường hợp thuộc khung cơ bản;
- Phạt tiền từ 3 tỷ đến 6 tỷ đồng đối với trường hợp tương ứng khoản 2;
- Phạt tiền từ 6 tỷ đến 9 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với trường hợp tương ứng khoản 3;
- Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn khi thuộc trường hợp luật định;
- Chịu hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn.
Khi nào bị xử phạt hành chính?
Nếu hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân hoặc tổ chức có thể bị xử phạt theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung. Mức tiền phạt không phải một con số cố định mà phụ thuộc vào:
- Hành vi là sản xuất hay buôn bán;
- Hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng, chất lượng hay giả mạo nhãn, bao bì, nguồn gốc;
- Giá trị tương đương của hàng thật;
- Loại hàng đặc biệt và tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ;
- Chủ thể là cá nhân hay tổ chức; mức phạt của tổ chức thông thường bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân cho cùng hành vi.
Đối với hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng, khung phạt cơ bản của cá nhân khi buôn bán được chia theo giá trị hàng thật, từ 1 triệu đến 70 triệu đồng; khi sản xuất, từ 5 triệu đến 100 triệu đồng. Một số nhóm hàng làm tăng mức phạt theo quy định và phải tuân thủ mức phạt tối đa trong lĩnh vực tương ứng.
Biện pháp bổ sung và khắc phục có thể gồm tịch thu tang vật, phương tiện; đình chỉ hoạt động; buộc tiêu hủy hàng giả; buộc loại bỏ yếu tố vi phạm; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp và cải chính thông tin sai sự thật. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định đúng điều khoản, không được lấy mức tối đa áp dụng đại trà.
Tìm hiểu quyền mời luật sư hình sự, thời điểm luật sư tham gia tố tụng và những lưu ý quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Cần làm gì khi bị điều tra hoặc phát hiện hàng giả?
Đối với người, doanh nghiệp bị kiểm tra hoặc điều tra
- Không tiêu hủy, che giấu, sửa chữa sổ sách, tin nhắn, hóa đơn hoặc hàng hóa;
- Yêu cầu lập biên bản đầy đủ về số lượng, tình trạng, mã lô, nguồn gốc và tài liệu bị thu giữ;
- Tập hợp hợp đồng, hóa đơn, chứng từ nhập hàng, tiêu chuẩn chất lượng, hồ sơ công bố, trao đổi với nhà cung cấp và quy trình kiểm soát nội bộ;
- Kiểm tra quyết định trưng cầu giám định, kết luận giám định và kết luận định giá; đề nghị giám định hoặc định giá lại nếu có căn cứ;
- Liên hệ luật sư hình sự sớm để đánh giá tư cách tố tụng, phạm vi trách nhiệm và phương án làm việc với cơ quan chức năng.
Đối với người tiêu dùng hoặc doanh nghiệp bị xâm hại
- Giữ nguyên sản phẩm, bao bì, hóa đơn, hình ảnh, video mở hàng và nội dung quảng cáo;
- Không tự ý công khai thông tin chưa được kiểm chứng theo cách có thể xâm phạm quyền, lợi ích của chủ thể khác;
- Gửi phản ánh, tố giác kèm tài liệu đến cơ quan quản lý thị trường, công an hoặc cơ quan có thẩm quyền;
- Thực hiện quyền yêu cầu bồi thường khi có thiệt hại thực tế và chứng minh được quan hệ nhân quả.
Căn cứ pháp lý áp dụng
- Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025, đặc biệt các Điều 75, 192–195 và 226;
- Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, hiệu lực từ 01/07/2025;
- Nghị định 24/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 98/2020/NĐ-CP;
- Các quy định về giám định tư pháp, định giá tài sản, chất lượng sản phẩm, sở hữu trí tuệ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có liên quan.
Câu hỏi thường gặp
Buôn bán hàng giả trị giá dưới 30 triệu đồng có bị khởi tố không?
Có thể. Dù giá trị dưới 30 triệu đồng, trách nhiệm hình sự vẫn có thể đặt ra nếu người thực hiện đã bị xử phạt hoặc kết án về hành vi, tội danh được Điều 192 liệt kê mà chưa đủ điều kiện được coi là chưa bị xử phạt hoặc chưa được xóa án tích. Ngoài ra còn phải xem xét thu lợi, thiệt hại và thương tích.
Không biết hàng là giả có phạm tội không?
Tội này được thực hiện với lỗi cố ý. Cơ quan tố tụng phải chứng minh người thực hiện nhận thức được hàng là giả. Tuy nhiên, việc biết hay không biết được đánh giá từ toàn bộ chứng cứ như giá mua bất thường, nguồn hàng, trao đổi, cách che giấu và kinh nghiệm kinh doanh, không chỉ dựa vào lời khai.
Bán hàng giả trên mạng có bị xử lý như bán trực tiếp không?
Có. Việc sử dụng website, mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử chỉ là phương thức thực hiện. Nếu đủ dấu hiệu, người bán vẫn bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự; dữ liệu điện tử có thể được thu thập làm chứng cứ.
Hàng giả là thực phẩm có xử lý theo Điều 192 không?
Thông thường không. Hàng giả là lương thực, thực phẩm hoặc phụ gia thực phẩm thuộc Điều 193; thuốc chữa bệnh, phòng bệnh thuộc Điều 194; một số vật tư nông nghiệp thuộc Điều 195. Phải phân loại đúng trước khi xác định hình phạt.
Nhân viên bán hàng có phải chịu trách nhiệm hình sự không?
Không tự động. Trách nhiệm phụ thuộc việc nhân viên có biết hàng là giả, có cố ý tham gia, vai trò cụ thể và các ngưỡng định tội. Người chỉ làm việc theo nhiệm vụ và không biết hàng giả cần cung cấp chứng cứ chứng minh phạm vi công việc, chỉ đạo và nhận thức của mình.
Có thể xin giảm nhẹ hình phạt bằng cách nào?
Việc tự nguyện khắc phục hậu quả, bồi thường, thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác, phạm tội lần đầu thuộc trường hợp luật định và các tình tiết khác có thể được xem xét. Không có tình tiết nào bảo đảm chắc chắn một kết quả; Tòa án quyết định dựa trên hồ sơ vụ án.
Liên hệ luật sư hình sự Hoàng Thịnh Luật
Công ty Luật TNHH MTV Hoàng Thịnh Luật hỗ trợ đánh giá hồ sơ vụ việc hàng giả, tham gia làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng. Luật sư không cam kết trước kết quả giải quyết; phương án được xây dựng theo chứng cứ và quy định áp dụng cho từng vụ việc.
Trao đổi hồ sơ với Luật sư Phan Minh Hoàng
- Trụ sở: 40/9/8 Trần Văn Quang, phường Bảy Hiền, TP.HCM
- Văn phòng: Tòa nhà 1124 Lạc Long Quân, phường Tân Hòa, TP.HCM
- Hotline/Zalo: 0913.849.072
- Email: hoangthinhluat.lawfirm@gmail.com
- Đặt lịch: Liên hệ Hoàng Thịnh Luật
Nội dung mang tính tham khảo chung, được cập nhật ngày 10/08/2026 và không thay thế ý kiến tư vấn cho một hồ sơ cụ thể. Văn bản áp dụng được xác định theo thời điểm xảy ra hành vi và nguyên tắc có lợi cho người phạm tội.
