Trong thực tiễn, các hành vi vi phạm pháp luật về thuế ngày càng gia tăng và thu hút nhiều sự quan tâm. Trong đó, phổ biến nhất là trốn thuế và những hiểu nhầm liên quan đến việc cấu trúc giao dịch để tránh thuế. Mặc dù hai khái niệm này có thể dễ gây nhầm lẫn, nhưng về bản chất pháp lý và hậu quả xử lý lại hoàn toàn khác nhau. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt rõ trốn thuế và tránh thuế theo quy định pháp luật hiện hành.
Trốn thuế là gì? Tránh thuế là gì?
Để phân biệt trốn thuế và tránh thuế, người đọc cần phải nắm được định nghĩa của hai hành vi này. Cụ thể:
Trốn thuế là gì? Rủi ro pháp lý từ hành vi trốn thuế?
Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, “trốn thuế” được nhận diện trực tiếp trong Luật Quản lý thuế 2019 với danh mục các hành vi bị coi là trốn thuế tại Điều 143. Bản chất của trốn thuế là cố ý thực hiện các hành vi gian dối/che giấu để không nộp hoặc nộp thiếu số thuế phải nộp.
Hậu quả của trốn thuế là vô cùng nghiêm trọng. Cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, phạt tiền, truy thu thuế, thậm chí bị cưỡng chế thi hành.
Hành vi trốn thuế bị truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi bổ sung 2025) với mức trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới 100 triệu đồng mà đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này.
Hình phạt tội phạm này áp dụng cho cả cá nhân và pháp nhân vi phạm. Mức phạt tù cao nhất lên đến 07 năm tù đối với cá nhân và/hoặc phạt tiền đối với pháp nhân lên tới 10 tỷ đồng và/hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
Tránh thuế là gì?
Pháp luật Việt Nam không định nghĩa tránh thuế như một tội danh vi phạm độc lập giống trốn thuế; thay vào đó, tránh thuế thường được hiểu là việc tổ chức giao dịch theo phương án có lợi về thuế trong khuôn khổ pháp luật (ví dụ: chọn mô hình đầu tư được ưu đãi, áp dụng đúng điều kiện miễn/giảm/khấu trừ).
Trường hợp hành vi tránh thuế có dấu hiệu lạm dụng, làm sai lệch bản chất giao dịch, cơ quan thuế có thể căn cứ nguyên tắc bản chất hoạt động, giao dịch quyết định nghĩa vụ thuế để xác định lại nghĩa vụ thuế theo thực tế.
Những tác động của hành vi tránh thuế
Dù là hành vi hợp pháp, tránh thuế mang lại cả những tác động tích cực lẫn tiêu cực cho nền kinh tế:
Tác động tích cực
- Tối ưu hóa tài chính: Giúp doanh nghiệp giữ lại nguồn vốn để tái đầu tư, mở rộng sản xuất và kinh doanh hiệu quả hơn.
- Thúc đẩy đầu tư và sáng tạo: Các chính sách ưu đãi thuế khuyến khích doanh nghiệp tập trung vào các ngành công nghiệp mới, năng lượng tái tạo và bảo vệ môi trường.
- Tăng cạnh tranh quốc gia: Một hệ thống thuế linh hoạt giúp thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI), tạo ra việc làm và kích thích tăng trưởng.
Tác động tiêu cực
- Gây mất cân đối hệ thống thuế: Có thể tạo ra sự bất công khi các doanh nghiệp lớn có khả năng thuê chuyên gia tư vấn để giảm thuế, trong khi doanh nghiệp nhỏ phải chịu gánh nặng thuế cao hơn.
- Thiếu hụt nguồn thu ngân sách: Làm giảm mức thu thuế mà chính phủ có thể thu được, gây ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ công như y tế, giáo dục.
- Mất lòng tin công chúng: Nếu hành vi tránh thuế diễn ra thiếu minh bạch, nó có thể gây ra phản ứng tiêu cực từ xã hội về tính công bằng.
Phân biệt trốn thuế và tránh thuế
Dưới đây là chi tiết các tiêu chí dùng để phân biệt trốn thuế và tránh thuế:
Trốn thuế
- Mục đích: Giảm thiểu hoặc không nộp số tiền thuế
- Phương pháp: Vi phạm pháp luật thuế
- + Giấu thông tin mà lẽ ra phải cung cấp cho cơ quan nhà nước ví dụ như bán hàng nhưng không xuất hóa đơn để giảm doanh thu
- + Tạo ra thông tin không có thật ví dụ như mua hóa đơn để tăng chi phí được khấu trừ thuế, tạo hồ sơ giả để hoàn thuế GTGT đối với hàng nhập khẩu. Hiển nhiên việc trốn thuế là phi pháp và có thể bị kết án
- Hậu quả: Bị truy cứu trách nhiệm hình sự, phạt tiền, truy thu thuế, cưỡng chế thi hành
Tránh thuế
- Mục đích: Giảm thiểu số tiền thuế phải nộp
- Phương pháp: Sử dụng các phương pháp hợp pháp
- + Lựa chọn hình thức doanh nghiệp: Lựa chọn hình thức doanh nghiệp phù hợp với mục đích kinh doanh để hưởng các ưu đãi thuế.
- + Sử dụng các khoản khấu trừ: Tận dụng các khoản khấu trừ thuế mà pháp luật quy định cho phép.
- + Đầu tư vào các dự án ưu đãi thuế: Đầu tư vào các dự án được hưởng ưu đãi giảm thuế, miễn thuế.
- Hậu quả: Không có hậu quả pháp lý
Ví dụ minh họa:
- Công ty A không ghi chép đầy đủ hóa đơn chứng từ, kê khống chi phí để giảm bớt số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Đây là hành vi trốn thuế.
- Công ty B đầu tư vào khu công nghệ cao được hưởng ưu đãi giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu hoạt động. Đây là hành vi tránh thuế hợp pháp.
Trốn thuế và tránh thuế là hai hành vi hoàn toàn khác nhau. Doanh nghiệp, cá nhân cần nâng cao nhận thức về luật thuế để tránh vi phạm pháp luật và có thể sử dụng hiệu quả các chính sách ưu đãi thuế của Nhà nước.
Xem thêm: Thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo Luật 2026 mới nhất
Xem thêm: Luật mới 2026: Hộ kinh doanh dùng tài khoản ngân hàng đúng tên
Tại sao cần phân biệt chính xác trốn thuế và tránh thuế?
Việc nắm vững và phân định đúng trốn thuế và tránh thuế có ý nghĩa như một cơ chế “phòng vệ” pháp lý, giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện và kiểm soát rủi ro tuân thủ. Trong bối cảnh khung quy định về quản lý thuế và chế tài xử lý vi phạm (điển hình như Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế và hóa đơn) ngày càng được siết chặt, doanh nghiệp cần tập trung triển khai các nội dung sau:
- Thiết lập và vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ, bảo đảm sổ sách kế toán, chứng từ, hóa đơn được ghi nhận đầy đủ, nhất quán và minh bạch.
- Thường xuyên rà soát, cập nhật quy định và chính sách ưu đãi thuế đang có hiệu lực để tối ưu chi phí thuế trên cơ sở hợp pháp, đúng điều kiện và có hồ sơ chứng minh.
- Tham vấn dịch vụ tư vấn thuế có chuyên môn khi thực hiện giao dịch liên kết, tái cấu trúc doanh nghiệp hoặc các giao dịch có mức độ phức tạp cao nhằm hạn chế rủi ro bị ấn định, truy thu và xử phạt.
Thông tin liên hệ
Tùy theo từng tình huống thực tế, việc áp dụng các quy định pháp luật có thể có sự khác biệt nhất định, đặc biệt cần hiểu rõ trốn thuế và tránh thuế. Do đó, để đảm bảo quyền lợi hợp pháp và nhận được giải pháp phù hợp, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi. Đội ngũ luật sư của Hoàng Thịnh Luật luôn sẵn sàng hỗ trợ tư vấn kịp thời, chính xác và hiệu quả cho từng trường hợp cụ thể.
- Địa chỉ trụ sở chính: Số 40/9/8 Trần Văn Quang, phường Bảy Hiền, Thành phố Hồ Chí Minh
- Địa chỉ văn phòng: Tòa nhà số 1124 Lạc Long Quân, phường Tân Hoà, TP. Hồ Chí Minh
- Hotline/Zalo (24/7): 0913.849.072 (Ls. Phan Minh Hoàng)
- Email: hoangthinhluat.lawfirm@gmail.com
- Fanpage Facebook: Công ty Luật Hoàng Thịnh Luật
- Website: https://hoangthinhluat.com
Công ty Luật TNHH MTV Hoàng Thịnh Luật luôn sẵn sàng chào đón Quý khách hàng./.
